ห นี้สินเกษตรกร ควรแก้จากจุดไหน วินัยทางการเงิ นหรือปัญห าเชิงโครงสร้าง

สถานการณ์ห นี้ครัวเรือนไทย(รวมถึงครัวเรือนเกษตร) นับว่าน่าเป็นห่วงอย่างยิ่ง ห นี้ครัวเรือนไทยมีอัตราการขย ายตัวเร็วกว่าการขย ายตัวทางเศรษฐกิจอย่างชัดเจน โดยสัดส่วนห นี้ครัวเรือนไทยต่อ GDP ณ สิ้นปี 2561 อยู่ที่ร้อยละ 78.6 สูงกว่าค่าเฉลี่ยของประเทศตลาดเกิดใหม่ทั่วไปซึ่งอยู่ที่ร้อยละ 40 จากงานศึกษาของธนาคารแห่งประเทศไทย โดยการสุ่มสำรวจตัวอย่าง 1,500 ครัวเรือนทั่วประเทศ มีข้อสรุปผลการศึกษาพบว่า “วินัยทางการเงินเป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญของปัญห าห นี้ครัวเรือน” ครัวเรือนที่มีห นี้มีแนวโน้มที่จะระมัดระวังการใช้จ่ายน้อยกว่าครัวเรือนที่ปลอดห นี้ และครัวเรือนที่มีห นี้และมีปัญห าทางการเงินมักเป็นกลุ่มที่ข าดการวางแผนทางการเงิน อย่างไรก็ต ามมีข้อถกเถียงกันว่าห นี้ครัวเรือนเกษตร ควรแก้จากจุดไหน วินัยทางการเงินหรือปัญห าเชิงโครงสร้าง?

ห นี้เกษตรกร คือ ห นี้เรื้อรัง ห นี้สะสมเพิ่มสูง เกิดจากโครงสร้างรายได้และรายจ่ายไม่สมดุล

ข้อมูลจากสำนักจัดการห นี้เกษตรกร กองทุนฟื้นฟูและพัฒนาเกษตรกร ปี 2561 พบว่า มีเกษตรกรย ากจนที่ขึ้นทะเบียนไว้กับกองทุนฟื้นฟูฯ กว่า 6 ล้านคน มีรายได้เฉลี่ย 56,000 บ าทต่อปี ขณะที่รายจ่ายเฉลี่ยสูงกว่าเท่าตัวคือ 130,000 บ าทต่อปี และเกษตรกรย ากจนเหล่านี้มีห นี้สะสมมากกว่า 84,000 ล้านบ าท

ซึ่งสอดคล้องกับข้อมูลสถิติสภาพเศรษฐกิจของครัวเรือนเกษตรกร สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร ระหว่างปี 2555-2559 พบว่า โครงสร้างรายได้และค่าใช้จ่ายของเกษตรกร รายได้จากการเกษตรเมื่อหักรายจ่ายทางการเกษตร ซึ่งเฉลี่ยคิดเป็นกว่าร้อยละ 60 ของรายรับ เท่ากับเกษตรกรมีรายได้สุทธิจากการเกษตรเหลือเพียงไม่ถึงร้อยละ 40 (เฉลี่ยประมาณ 58,975 บ าทต่อครัวเรือนในปี 2559) ซึ่งจะเห็นว่ารายได้จากภาคเกษตรไม่เพียงพอต่อการใช้จ่ายทั่วไปของครัวเรือน (ที่มา : รายงานศึกษาพฤติกรรมและสถานการณ์ทางการเงินของครัวเรือนที่ปัญห าห นี้สิน โดยผศ.ดร.ชญานี ชวะโนทย์ ,2562)

นอกจากนี้งานศึกษาดังกล่าวข้างต้นได้ทำการศึกษาเชิงลึกในพื้นที่ตำบลบ างขุด จังหวัดชัยนาท พบว่า เกษตรกรส่วนใหญ่มีปัญห าห นี้สินจากการกู้มาเพื่อทำการเกษตร แล้วผลผลิตไม่ได้ต ามที่คาดหวังไว้ ซึ่งมาจากปัญห าภัยธรรมชาติ หรือราคาผลผลิตตกต่ำ ทำให้ไม่มีรายได้เพียงพอที่จะไปใช้คืนห นี้สินได้ทันต ามกำหนด หลายคนเป็นห นี้เริ่มต้นจากเงินต้นไม่มากนัก แต่จากการผิดนัดชำระห นี้ ไม่มีเงินพอไปใช้ห นี้คืนก็ทำให้อัตราดอกเบี้ยเพิ่มขึ้น และมีดอกเบี้ยคงค้างทบต้นมาเรื่อย ๆ บ างกรณีถูกหลอกให้กู้จากการรวมกลุ่มทำการเกษตร บ างกรณีเป็นห นี้นอกระบบจากการทยอยกู้มาลงทุนการเกษตร แต่ไม่ได้ผลลัพธ์ต ามที่ต้องการ จนห นี้สินบ านปลาย และจำต้องยอมข ายที่ดินให้กับนายทุนเพื่อใช้ห นี้บ างส่วน

“กลไกสินเชื่อ กับดักห นี้เกษตรกร”

สาเหตุสำคัญของการมีปัญห าห นี้ของครัวเรือนเกษตร เกิดจากรายจ่ายที่ไม่เพียงพอกับรายได้ โดยต้องยอมรับว่าหนึ่งในต้นตอห นี้สินเกษตรที่มีมานาน คือ ต้นทุนการผลิตสูง ราคาผลผลิตต่ำ มีการใช้แรงงานจากเครื่องจักรมากกว่าแรงงานคน ทำให้เกษตรกรต้องเช่าหรือซื้อเครื่องจักรกลทางการเกษตร รวมถึงกรณีผลผลิตทางการเกษตรลดลงเนื่องจากภัยธรรมชาติต่าง ๆ เป็นต้น อย่างไรก็ต ามสาเหตุที่ห นี้สินยังดำรงอยู่และเรื้อรัง นั่นเพราะ เกษตรกรส่วนใหญ่ติด “กับดักห นี้” โดยวังวนการเป็นห นี้ไม่ได้อยู่ที่ตัวเกษตรกรข าดความรู้และวินัยทางการเงินเพียงอย่างเดียว แต่ส่วนหนึ่งเกิดมาจากนโยบ ายการปล่อยสินเชื่อพร้อมดอกเบี้ยในสถานการณ์ที่เกษตรกรไม่มีศักยภาพในการชำระห นี้ จากการที่รายรับจากผลผลิตทางการเกษตรไม่สูงพอ และความต้องการพึ่งพาการสนับสนุนจากภายนอก คือเงื่อนไขให้ต้องกู้ยืมเงินจากช่องทางต่าง ๆ เพื่อนำมาใช้ดำรงชีพและประกอบอาชีพ นอกจากนี้โครงการพักชำระห นี้ของรัฐบ าลแม้ว่าเหมือนจะช่วยยืดเวลาการชำระห นี้เงินต้นออกไป แต่ระหว่างที่หยุดพัก ก็ยังจำเป็นต้องจ่ายดอกเบี้ยไปเรื่อยๆ สำหรับเกษตรกรบ างรายในช่วงเวลาปกติก็สามารถชำระได้เพียงดอกเบี้ยอยู่แล้ว ซึ่งเท่ากับไม่ใช่ทางออกของปัญห าห นี้สินของเกษตรกร ห ากไม่มีแนวทางอื่น ๆ ร่วมด้วย

จะเห็นได้ว่าต้นตอปัญห าห นี้สินเกษตรกร ไม่ใช่เพียงเพราะเกษตรกรข าดความรู้และวินัยทางการเงินเพียงอย่างเดียว แต่เป็นเพราะปัจจัยโครงสร้างทางเศรษฐกิจและสังคมที่กดทับ ทำให้เกษตรกรข าดทางเลือกและยังจำเป็นต้องพึ่งพาการสนับสนุนจากภาครัฐและหน่วยงานภายนอก ทั้งสองปัจจัยนี้ล้วนมีส่วนสัมพันธ์และมีผลสืบเนื่องกัน โดยแนวทางการแก้ปัญห าห นี้สินของเกษตรกรให้เกิดประสิทธิผล ควรมองแนวทางแก้ไขปัญห าทั้งระดับครัวเรือนและเชิงโครงสร้าง ภาครัฐควรยื่นมือช่วยเหลือด้วยการแก้โครงสร้างห นี้พร้อมกับการ สร้างอาชีพ ห ากเกษตรกรมีความรู้และวินัยทางการเงินที่ดี สามารถลดรายจ่าย เพิ่มรายได้ของตนเอง ประกอบการมีนโยบ ายที่เอื้อต่อการพัฒนาศักยภาพและลดช่องว่างทางรายได้ของเกษตรกร ก็จะช่วยเสริมสร้างความเข้มแข็งให้แก่เสถียรภาพเศรษฐกิจของประเทศเติบโตได้อย่างมั่นคงไปด้วย

ที่มา : ไทยโพสต์

เรียบเรียงดโย 1 ไร่ ไม่ จ น